ప్రమాణాలు - Proofs

#SelfIsolationRants

ప్రమాణం అంటే ఠక్కున గుర్తుకువచ్చేది 'ఇచ్చిన మాట'. 'దేవుని ఎదుట ప్రమాణం' అనేది మనం తరచుగా వినే మాట. భారతీయ తత్త్వ శాస్త్రం (philosophy, if I can call it) లో కూడా ప్రమాణాలు ఉన్నాయి. అయితే అవి 'ఇచ్చిన మాటలు' కాదు. అక్కడ ప్రమాణం అంటే రుజువు.  ఏదైనా ఒక ప్రతిపాదన (proposal) చేసేటప్పుడు దానికి ఆలంబనగా ఉండేవి లేదా ఒక ప్రతిపాదనని వ్యతిరేకించడానికి కానీ  ఉపయోగ పడేవి ప్రమాణాలు. 

ముఖ్యంగా ఇవి ఆరు - 

ప్రత్యక్షం  - Direct proof; I agree to something because I can feel it / know it through my sense organs. 'నిప్పుని కళ్ళారా చూస్తేనే నమ్ముతాను' అనడం ప్రత్యక్షం. 

అనుమానం  – Proving an object that cannot be immediately experienced, basing on an object that can be experienced. I saw x & y happen together; so whenever I experience y, I immediately associate x to it even if I cannot experience x at that point. నిప్పు లేనిదే పొగ రాదు. అక్కడెక్కడో పొగ కనిపిస్తోంది కాబట్టి అక్కడ నిప్పు ఉంది అనడం లాంటిది. 

ఉపమానం  - Proof (knowledge) of an object through analogy and then when that analogy is met, trying to associate it with the object. 'ఆమె కనులు కమల రేకులు' అని చదివి, కమల రేకులను చూసి, ఆమె కనులు అలా ఉంటాయి అని అనుకోవడం. 

శబ్దం - Proof through the words of people that we respect. 'మా తండ్రి గారు చెప్పింది వేదం. కాబట్టి ఆయన చెప్తే చాలు; నాకు వేరే ఋజువులు అవసరం లేదు'. వేదాలు, శృతి, స్మృతులు శబ్ద ప్రమాణాలు. 

అర్థాపత్తి  - Circumstantial proof. 'ఈ రోజు సూర్యుడు 5:30 కి ఉదయించాడు. మొన్న 5:45 కి ఉదయించాడు. కాబట్టి రేపు 5:30 - 5:45 మధ్యలో ఉదాయిస్తాడు' అని చెప్పడం అర్థాపత్తి. 

అనుపలబ్ధి  - If something can be proven to be non-existent, then one knows more that than without having that knowledge. Proof by negation / proof by non-existence. 'అక్కడ ఇప్పుడు కుండ లేదు' అని అంటే 'ఓహో .. ఒకప్పుడు అక్కడ కుండ ఉండేది' అనడం అనుపలబ్ధి. 

సాయణాచార్యుల సర్వ దర్శన సంగ్రహంలో  వివిధ దర్శనాలు (schools of thoughts like చార్వాక, బౌద్ధ, రామానుజ, శైవ et al) ఈ ప్రమాణాలను తమని తాము  సమర్ధించుకోవాడానికి, మిగిలిన దర్శనాల లోని లోతుపాట్లు చూపెట్టడానికి వాడడం చూడవచ్చు. If interested, please read సర్వ దర్శన సంగ్రహం పై  ఆచార్య శ్రీ పుల్లెల శ్రీరామ చంద్రుడి గారి తెలుగు వ్యాఖ్యానం.

Reason for talking about these now is the book that I am reading called The Culture Map by Erin Meyer. In one of the chapters, she talks about the skills needed to persuade people from various countries and why the same skill that worked in USA will not work in Germany. She brings in two styles of reasonings - Principles-First reasoning and Applications-First reasoning. 

Principles-first reasoning is where conclusions are derived from general principles/concepts. (most of the above pramaanas except pratyaksha and upamaana)

Applications-first reasoning is where conclusions are reached basing on patterns of factual observations. You observe the data in real world and draw broader conclusions. Pratyaksha, upamaana :) Begin with a fact and later add concepts.

She presents various arguments placing France, Italy on the principles-first section and UK, Australia, US and Canada under applications-first section. Build up theoretical arguments before moving to conclusion.

If you are wondering, where does India stand? She proposes that neither of the above approaches work for Asian countries which seem to follow 'holistic thinking' - discuss peripheral items and information first, slowly bring that around the core topic and finally conclude. Her proposal is that Western philosophy/religion think that they can remove an object from its surroundings, analyze it and understand what it is; opposed to Eastern philosophy which considers the surroundings, objects around the core subject, the interdependencies, interconnectedness all contribute to understanding the core. And this involves using one or more of the above mentioned pramanas. 

For what its worth, at least her thoughts around different styles of reasonings that she wrote about in 2013 resonates well with Indian school of thought which dates back many centuries from 2013.